Ogłoszenie 

KONFERENCJA „XXIII DNI ARABSKIE. ŚWIAT ISLAMU MIĘDZY KRYZYSEM A INNOWACJĄ”, 21-22 MAJA 2026, WSMIP UŁ

Plakat: Hieronim Cieślak

Celem tej edycji „Dni Arabskich” jest zbadanie głównych wyzwań, które stoją dziś przed krajami Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki, a także zidentyfikowanie potencjalnych kierunków rozwoju tego obszaru w zmieniającym się otoczeniu geopolitycznym. Wobec gwałtownych zmian społecznych, politycznych i gospodarczych, Bliski Wschód przeżywa okres intensywnych przemian, które mogą wpłynąć nie tylko na przyszłość zaangażowanych państw, ale i globalną stabilność.

Ostatnie lata przyniosły narastanie na Bliskim Wschodzie napięć związanych z konfliktami międzypaństwowymi, wzrostem działań terrorystycznych oraz trudnościami ekonomicznymi, jak również pogłębiającymi się kryzysami humanitarnymi. Jednocześnie region stara się wykorzystać szanse oferowane przez digitalizację, rozwój technologiczny, inicjatywy ekologiczne i urbanistyczne, a także i ambitne projekty na rzecz zrównoważonej przyszłości.

Jak globalne procesy i wewnętrzne mechanizmy będą kształtować przyszłość społeczeństw arabskich, i szerzej – muzułmańskich? W jaki sposób państwa i społeczności lokalne będą reagować na wyzwania związane z migracją, reformami politycznymi czy zmianami kulturowymi? Czy wśród tych przemian pojawi się trwała stabilizacja, czy też region utrzyma się w stanie nieustannego napięcia?

Dzięki naszemu wydarzeniu uczestnicy będą mogli bliżej przyjrzeć się złożonym zjawiskom politycznym, społecznym i kulturowym w interesującym nas obszarze. Zapraszamy badaczy reprezentujących nauki społeczne i humanistyczne, w tym politologów, socjologów, historyków, kulturoznawców oraz doktorantów i studentów, którzy chcą wziąć udział w szerokiej dyskusji nad przyszłością regionu.

W programie konferencji oprócz części naukowej zaplanowano również wydarzenie kulturalne. Organizatorzy zapewniają poczęstunek i planują publikację pokonferencyjną w formie recenzowanego ebooka (monografia afiliowana przy UŁ).

Zgłoszenia przyjmujemy do 15 marca 2026.

Link do formularza online: https://forms.cloud.microsoft/e/nbsW3HrxRp

Opłata konferencyjna wynosi 200 zł (płatność do 31 marca 2026 po zaakceptowaniu referatu).

Numer rachunku: 20 1240 3028 1111 0011 6193 0285

W opisie prosimy podać imię i nazwisko oraz określić cel wpłaty: KF26 Dni Arabskie. XXIII edycja Świat islamu między kryzysem a innowacją

Komitet organizacyjny:

Dr hab. Marta Woźniak-Bobińska, prof. UŁ – kierownik konferencji

Prof. zw. dr hab. Marek M. Dziekan

Dr hab. Izabela Kończak, prof. UŁ

Dr Ewa Linek

Mgr Jacek Małecki – I sekretarz konferencji

Mgr Bartosz Kurowski – II sekretarz konferencji

W razie pytań prosimy o kontakt z sekretarzem konferencji: jacek.malecki@edu.uni.lodz.pl

Dzień pierwszy, czwartek 21 maja 2026

10.00–10.15 Otwarcie konferencji, prof. zw. dr hab. Marek M. Dziekan

10.15–11.15 Wykład inaugurujący 

Interesy RP w regionie Zatoki i Bliskiego Wschodu – szanse i wyzwania

wygłosi Krzysztof Płomiński, b. ambasador RP w Iraku i Arabii Saudyjskiej

11.15–11.30 Przerwa kawowa

11.30–13.10 Panel I Syria i Kurdowie, moderatorka: dr hab. Marta Woźniak-Bobińska, prof. UŁ

Mgr Jacek Małecki (UŁ) Fragmentacja przywództwa w Zatoce Perskiej. Strategie Arabii Saudyjskiej, Kataru i Zjednoczonych Emiratów Arabskich wobec konfliktu syryjskiego

Michał Mizak (UJ) Architektura upadku: Dlaczego Syryjskie Siły Demokratyczne (SDF) poniosły porażkę?

Dr Adrianna Czarnecka-Casas Kwestia kurdyjska w polityce Ligi Arabskiej

Olga Łucek (UJ) Polityka USA wobec Kurdów w Iraku: między partnerstwem a instrumentalizacją

13.10–14.30 Przerwa obiadowa

14.30–15.45 Panel II Prawo, ekonomia i rozwój technologiczny, moderator: dr Andrzej Stopczyński

Dr Anna Bober-Kotarbińska (INP PAN) Prawo do zdrowia a regulacje dotyczące produktów leczniczych w państwach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej

Dr Aleksandra Rabczun  (Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu) Konkurencyjność w czasach niepewności: MENA wobec kryzysów 2020-2024

Mgr Aleksandra Ryś (UJ, Khayrion) Państwa Zatoki Perskiej w amerykańskiej inicjatywie rozwoju ekosystemu technologicznego – droga ku regionalnej integracji czy rywalizacji?

15.45–16.00 Przerwa kawowa 

16.00–17.00 Panel III Tożsamości narodowe, moderator: mgr Jacek Małecki

Mgr Ilona Grzesik (SIETAR Polska) Tradycja w służbie modernizacji. Rekonstrukcja tożsamości narodowej w strategiach „Vision” państw Półwyspu Arabskiego

Mgr Jeremi Chelis (UW) Doświadczenie wojny iracko-irańskiej w powieści pt. "57" autorstwa Zajda Imrana

17.00–18.00 Spotkanie z Wojciechem Cegielskim. Prowadzenie: dr hab. Marta Woźniak-Bobińska, prof. UŁ

Dzień drugi, piątek 22 maja 2026

9.30–10.45 Panel IV Zjednoczone Emiraty Arabskie i Oman, moderatorka: dr hab. Izabela Kończak, prof. UŁ

Mgr Bartosz Kurowski (UŁ) Między panarabizmem a pragmatyzmem: ewolucja koncepcji federalizmu w Zjednoczonych Emiratach Arabskich

Maciej Kolasa (UŁ) System polityczny w Sułtanacie Omanu

Mgr Żaklina Dworska (UZ) Próba reformy prawa rodzinnego w Omanie – możliwości i ograniczenia organizacji pozarządowych

10.45–11.00 Przerwa kawowa

11.00–12.40 Panel V Mauretania, Maroko oraz Izrael, moderatorka: dr Agata Dąbrowska

Mgr Mateusz Jedliński (UJ) Konsekwencje społeczne projektu arabizacji Mauretanii

Dr Janusz Wdzięczak (Uczelnia Techniczno-Handlowa w Warszawie) Problematyka badania gospodarki Sahary Zachodniej: uwarunkowania metodologiczne

Mgr Kamil Kozak (UJ) Relacje marokańsko-izraelskie po 2020 roku. Triumf czy porażka Porozumień Abrahamowych?

Mgr Emilia Bilińska (UW) Dynamika emancypacji kobiet ze społeczności Biete Israel w procesie integracji w Izraelu

12.40–14.00 Przerwa obiadowa

14.00–15.15 Panel VI Język, propaganda, kinematografia, moderatorka: dr Ewa Linek 

Mgr Norbert Durał Od Tahy Husseina i Salamy Moussy do ery YouTube’a: Dialekt egipski jako medium transferu wiedzy i popularyzacji nauki

Lic. Paweł Jurkowski (UJ) Propaganda Ruchu Huti w Internecie

Lic. Jakub Marciniak (UŁ) Przełamywanie granic – wiodąca rola reżyserek we współczesnym kinie arabskim

15.15–15.30 Przerwa kawowa

15.30–16.45 Panel VII Polityka wewnętrzna i zagraniczna, moderator: dr Krzysztof Zdulski

Mgr Krystian Maras (UŁ) Trilog Polska-Rumunia-Turcja – kluczowe partnerstwo czy didaskalia polityki zagranicznej wspomnianych państw?

Dariusz Staroń (UJ) Woda jako narzędzie nacisku i wpływu politycznego w regionie SWANA na przykładzie dorzecza Nilu

Lic. Mateusz Kubasiewicz (UJ) Polityka Iraku wobec kobiet i zmiany irackiego prawa o statusie osobistym 1959-2025

16.45 Zakończenie konferencji

XXIII DNI ARABSKIE – KSIĘGA ABSTRAKTÓW

Mgr Emilia Bilińska (Uniwersytet Warszawski)

Dynamika emancypacji kobiet ze społeczności Biete Israel w procesie integracji w Izraelu

Przedmiotem niniejszego wystąpienia jest wielowymiarowa analiza zjawiska integracji etiopskich Żydów w Izraelu, ze szczególnym uwzględnieniem procesu emancypacji kobiet. Perspektywa badawcza obejmuje trzy pokolenia: po pierwsze - uchodźczynie przybyłe do Izraela w latach 80. i 90. XX wieku, po drugie - „nowe imigrantki” na etapie absorpcji pośredniej i po trzecie - sabry urodzone już w Izraelu, pełnoprawne obywatelki i przedstawicielki Afro-Izraelczyków. Główny cel badawczy stanowi analiza ewolucji statusu społecznego kobiet w warunkach gwałtownego przejścia z tradycyjnego, patriarchalnego systemu wiejskiego do zurbanizowanego społeczeństwa neoliberalnego. Transformacja ta zainicjowała fundamentalne przemiany w sferze wartości, kultury i tożsamości, determinując nowy kierunek rozwoju społeczności Biete Israel. Poszukując odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób przebiegał proces emancypacji, w wystąpieniu zbadano mechanizmy warunkujące międzypokoleniową zmianę ich pozycji społecznej oraz zyskiwanie przez nie wielowymiarowej autonomii i podmiotowości. Ocenie poddano również strategie, za pomocą których kolejne pokolenia wypracowywały własne ścieżki emancypacyjne, zderzając się z patriarchalnymi strukturami rodzinnymi oraz systemowymi barierami instytucjonalnymi państwa izraelskiego.

Dr Anna Bober-Kotarbińska (Instytut Nauk Prawnych PAN)

Prawo do zdrowia a regulacje dotyczące produktów leczniczych w państwach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej

Prawo do zdrowia stanowi jeden z podstawowych standardów ochrony praw człowieka, który znajduje odzwierciedlenie zarówno w instrumentach międzynarodowych, jak i regionalnych regulacjach obowiązujących w państwach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Jednym z kluczowych elementów realizacji tego prawa jest funkcjonowanie systemu regulacji produktów leczniczych, obejmującego m.in. zasady dopuszczania leków do obrotu, nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii oraz ochronę własności intelektualnej w sektorze farmaceutycznym.

Celem referatu jest przedstawienie relacji między prawem do zdrowia a regulacjami dotyczącymi produktów leczniczych w wybranych państwach regionu MENA. Analiza koncentruje się na normatywnych podstawach ochrony zdrowia wynikających z regionalnych instrumentów prawnych, w szczególności Arabskiej Karty Praw Człowieka, oraz na ich powiązaniu z krajowymi systemami regulacji farmaceutycznej. W wystąpieniu omówione zostaną wybrane mechanizmy prawne dotyczące dopuszczania produktów leczniczych do obrotu, nadzoru nad rynkiem farmaceutycznym oraz ochrony patentowej leków.

W konsekwencji wskazane zostanie, w jakim stopniu istniejące ramy prawne w państwach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej uwzględniają znaczenie produktów leczniczych jako elementu realizacji prawa do zdrowia. Referat ma charakter analizy prawnej i regulacyjnej, a jego celem jest ukazanie roli regulacji farmaceutycznych w kontekście współczesnych przemian prawnych i instytucjonalnych zachodzących w regionie.

Mgr Jeremi Chelis (Uniwersytet Warszawski)

Doświadczenie wojny iracko-irańskiej w powieści pt. „57” autorstwa Zajda Imrana

U progu dziewiątej dekady XX wieku, podczas gdy świat z niepokojem obserwował rosnące napięcia między zimnowojennymi mocarstwami, region Środkowego Wschodu ponownie zapłonął. W 1980 roku basistowski Irak zaatakował nowopowstałą Islamską Republikę Iranu, doprowadzając do wybuchu trwającej prawie osiem lat wojny totalnej. Konflikt ten, który powszechnie uznawany jest za jeden z najkrwawszych w historii dwudziestego stulecia, nie tylko pociągnął za sobą ogromne straty ludzkie i gospodarcze, lecz również odcisnął trwałe piętno na społeczeństwach Iraku i Iranu.

Podczas gdy obie walczące strony starały się wpisać wojnę w konkretną narrację służącą politycznym celom, spomiędzy podniosłych haseł pokroju „świętej obrony” czy „Kadisii Saddama” prześwitywało doświadczenie zwykłych ludzi. To właśnie na nim skupił się iracki prozaik Zajd Imran w swojej powieści zatytułowanej „57”, a analiza ukazanego w tekście obrazu wojny oraz jej wpływu na jednostkę i społeczeństwo stanowi główny przedmiot niniejszego wystąpienia. Rzeczona analiza dotyczyć będzie przede wszystkim płaszczyzny narracyjnej, koncentrując się na strukturze opowieści, ogólnym przedstawieniu konfliktu oraz sylwetkach postaci postrzegających ów kryzys z różnych perspektyw. W drugiej kolejności zbadany zostanie wymiar kulturowy powieści, a także to, w jakim stopniu doświadczenie wojny opisane przez Imrana spójne jest z przepełnioną aktami heroizmu i poświęcenia wizją konfliktu kreowaną przez ówczesne władze Iraku.

Dr Adrianna Czarnecka-Casas

Kwestia kurdyjska w polityce Ligi Arabskiej

Kwestia kurdyjska pozostaje jednym z najbardziej złożonych i długotrwałych problemów politycznych Bliskiego Wschodu, mając istotne znaczenie zarówno dla polityki wewnętrznej poszczególnych państw, jak i dla ładu regionalnego. Celem niniejszego referatu jest analiza podejścia państw arabskich do aspiracji politycznych Kurdów na forum Ligi Arabskiej, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów ich międzynarodowej legitymizacji lub delegitymizacji. Wystąpienie koncentruje się na analizie oficjalnych stanowisk, rezolucji oraz praktyki politycznej Ligi Arabskiej wobec kurdyjskich dążeń do autonomii i samostanowienia, ze szczególnym uwzględnieniem przypadków Iraku i Syrii. Uwagę poświęcono temu, w jaki sposób kwestia kurdyjska pojawia się w debacie arabskiej jako problem nie tylko mniejszości etnicznej, lecz także potencjalnego zagrożenia dla stabilności regionalnej i istniejącego porządku państwowego. Referat ukazuje napięcie między deklarowanym przywiązaniem państw arabskich do zasady integralności terytorialnej a praktycznymi wyzwaniami wynikającymi z konfliktów zbrojnych, kryzysów państwowości oraz rosnącej roli aktorów niepaństwowych na Bliskim Wschodzie.

W referacie postawiona zostaje teza, iż polityka Ligi Arabskiej wobec kwestii kurdyjskiej ma charakter niejednoznaczny i reaktywny, determinowany przede wszystkim interesami państw członkowskich oraz obawą przed precedensem separatyzmu. W rezultacie aspiracje kurdyjskie są na forum Ligi Arabskiej częściej delegitymizowane niż traktowane jako potencjalny element stabilizacji regionu. Analiza ta pozwala lepiej zrozumieć rolę organizacji regionalnych w kształtowaniu międzynarodowego statusu aktorów niepaństwowych.

Mgr Norbert Durał

Od Tahy Husseina i Salamy Moussy do ery YouTube’a: Dialekt egipski jako medium transferu wiedzy i popularyzacji nauki

Wystąpienie będzie dotyczyć analizy wykorzystania dialektu egipskiego w roli medium transferu wiedzy naukowej w Internecie, w opozycji do współczesnego standardowego języka arabskiego. Punktem wyjścia jest klasyczny model dyglosji Charlesa Fergusona oraz koncepcja poziomów językowych Al-Saida Badawiego, ze szczególnym uwzględnieniem rejestru „dialektu ludzi wykształconych” (ammijjat al-mutakkafin), który stanowi pomost między tradycyjną odmianą literacką a językiem życia codziennego.

W części historycznej autor przywoła poglądy egipskich intelektualistów z XX wieku, takich jak Taha Hussein czy Salama Moussa, analizując ich stosunek do barier językowych w procesie edukacji. Główna część wystąpienia poświęcona będzie analizie współczesnych zjawisk „demokratyzacji wiedzy” w egipskiej przestrzeni cyfrowej.

Jako studia przypadku posłużą:

- The Egyptian Arabic Wikipedia - przykład użycia dialektu jako języka encyklopedii;

- Da7ee7 (Ahmed El-Ghandour) - analiza sukcesu najpopularniejszego programu popularnonaukowego w świecie arabskim, w którym skomplikowane zagadnienia z zakresu fizyki, biologii i historii tłumaczone są niemal wyłącznie w dialekcie kairskim.

Zjawiska te zostaną zestawione z wybranymi platformami popularnonaukowymi operującymi we współczesnym standardowym języku arabskim. W podsumowaniu autor rozważy, czy ekspansja dialektu w domeny zarezerwowane tradycyjnie dla standardowej odmiany języka to początek marginalizacji tegoż standardu, czy też pragmatyczna odpowiedź na bariery edukacyjne, będąca w istocie kontynuacją zjawiska dyglosji występującego w społeczeństwie arabskim od wieków.

Mgr Żaklina Dworska (Uniwersytet Zielonogórski)

Próba reformy prawa rodzinnego w Omanie – możliwości i ograniczenia organizacji pozarządowych

W jakim stopniu organizacje pozarządowe mogą realnie wpłynąć na treść i implementację omańskiego prawa rodzinnego, a gdzie natrafiają na bariery polityczne, prawne i kulturowe? Istotną rolę pełni ruch Musawah, który jako transnarodowa organizacja pozarządowa na rzecz równości i sprawiedliwości w muzułmańskim prawie rodzinnym formułuje wobec Omanu szereg postulatów dotyczących m.in. nierówności w małżeństwie, rozwodzie, opiece nad dziećmi oraz dziedziczeniu, a także wskazuje na napięcia między dosłownymi interpretacjami prawa a zasadami sprawiedliwości zakorzenionymi w tradycji muzułmańskiej. W perspektywie Musawah trwała zmiana w obszarze muzułmańskiego prawa rodzinnego wymaga podejścia wykraczającego poza samą nowelizację przepisów, ponieważ prawo nie usuwa automatycznie społecznych i kulturowych źródeł nierówności, ani nie gwarantuje praktycznego wdrożenia reform. Istotne jest tworzenie szerokich, inkluzywnych grup obejmujących aktywistów, organizację, instytucje państwowe i ekspertów, którzy równocześnie oddziałują na normy społeczne, codzienne praktyki i ramy instytucjonalne. Na ile dyskurs międzynarodowy – mechanizm CEDAW – jest w stanie zrealizować narrację o „feminizmie muzułmańskim”, która stanowi podstawę strategii działalności Musawah Movement? Referat podejmie ową analizę.

Mgr Ilona Grzesik (SIETAR Polska)

Tradycja w służbie modernizacji. Rekonstrukcja tożsamości narodowej w strategiach „Vision” państw Półwyspu Arabskiego

W ostatniej dekadzie kraje Półwyspu Arabskiego wdrożyły szeroko zakrojone programy transformacyjne określane mianem strategii „Vision”. Autorka stawia tezę, że ich funkcja wykracza poza dywersyfikację gospodarczą, obejmując głęboką rekonstrukcję tożsamości narodowej. Na przykładzie Arabii Saudyjskiej, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Kataru autorka ukazuje, że modernizacja regionu nie polega na sekularyzacji czy porzuceniu tradycji, lecz na jej instytucjonalnym przeformułowaniu. Kluczowym narzędziem tego procesu jest redefinicja narracji historycznej: ustanawianie nowych świąt państwowych, rewitalizacja dawnych ośrodków osadniczych oraz muzealizacja życia przednaftowego. W Arabii Saudyjskiej ustanowienie Dnia Założenia przesuwa genezę państwowości w okres przed sojuszem religijnym, podkreślając ciągłość polityczną dynastii. W ZEA rekonstruowane dziedzictwo beduińskie służy budowie wspólnoty obywatelskiej w kosmopolitycznym społeczeństwie, natomiast w Katarze historia legitymizuje autonomię państwa na arenie międzynarodowej. Proponowana analiza interpretuje te działania jako rekalibrację pamięci zbiorowej, niezbędną do stabilizacji reform w dobie gospodarki post-naftowej. Programy „Vision” jawią się zatem jako projekty totalne – tworzące nowoczesność zakorzenioną w kontrolowanej i odgórnie zarządzonej wizji przeszłości.

Mgr Mateusz Jedliński (Uniwersytet Jagielloński)

Konsekwencje społeczne projektu arabizacji Mauretanii

Proces budowy państwowości w Mauretanii od momentu uzyskania niepodległości w 1960 roku był ściśle związany z próbą ukształtowania jednolitej arabskiej tożsamości narodowej. Elity polityczne, wywodzące się głównie ze środowisk Bidhan (białych Maurów), postrzegały arabizację jako narzędzie integracji kraju z przestrzenią polityczną i kulturową świata arabskiego, a zarazem jako sposób na przezwyciężenie dziedzictwa kolonialnego oraz budowę nowej tożsamości narodowej.

Celem referatu jest analiza społecznych konsekwencji projektu. Argumentuję, że arabizacja nie doprowadziła do homogenizacji społeczeństwa, lecz raczej ujawniła i wzmocniła istniejące podziały etniczne i społeczne. Szczególne znaczenie miały napięcia między elitami Bidhan a społecznościami subsaharyjskimi, takimi jak Fulani czy Soninke, które w końcu lat 80. XX wieku doprowadziły do poważnego kryzysu politycznego i masowych deportacji ludności. Jednocześnie nie rozwiązano problemu głębokich nierówności społecznych, czego przykładem pozostaje marginalna pozycja Haratynów (czarnych Maurów), wywodzących się historycznie z populacji niewolników i stanowiących około 40% społeczeństwa.

Analiza pokazuje, że projekt arabizacji w Mauretanii stał się nie tyle narzędziem budowy jednolitej tożsamości państwowej, ile czynnikiem upolityczniającym i utrwalającym istniejące hierarchie społeczne. W dłuższej perspektywie napięcia te mogą mieć istotne znaczenie dla przyszłej stabilności społecznej i politycznej państwa.

Lic. Paweł Jurkowski (Uniwersytet Jagielloński)

Propaganda Ruchu Huti w Internecie

Celem wystąpienia jest przedstawienie działalności w Internecie Ruchu Huti. Na początku prezentacji zostaną zarysowane główne narracje wykorzystywane w dyskursie kreowanym przez grupę. Największy nacisk zostanie położony jednak na formy, a nie treść przekazu, których wielość i różnorodność dobrze pokazuje profesjonalizm Ruchu Huti. Ten jest szczególnie widoczny w porównaniu z biernością legalnych władz w Jemenie, które z racji na podziały wewnętrzne i ograniczone środki nie są w stanie przedstawić silnej alternatywy poza rynkiem wewnętrznym.

Do przygotowania prezentacji wykorzystano zarówno badania jakościowe, jak i ilościowe. Do tych pierwszych należy przede wszystkim analiza dyskursu kreowanego przez Ruch Huti po 7 października 2023 roku. Badania ilościowe posłużyły do oceny wpływu medialnego Hutich w porównaniu z rządem centralnym. W celu zbadania, kiedy Huti zdobyli największy rozgłos wykorzystano narzędzie Google Trends.

W wystąpieniu zostaną poruszone szczególne przykłady sukcesów medialnych Hutich, którzy kilkukrotnie byli w stanie przedostać się do szerszego odbiorcy dzięki współpracy z osobami anglojęzycznymi i rozumieniu mechanizmów „virali”. W tym kontekście przedstawione zostaną przypadki wizyty Jacsona Hincle w Sanie, popularności Raszada al-Haddada i utworu „Safina safina”.

Maciej Kolasa (Uniwersytet Łódzki)

System polityczny w Sułtanacie Omanu

Sułtanat Omanu stanowi jeden z najbardziej stabilnych systemów politycznych w regionie Zatoki Perskiej, łącząc tradycyjne formy władzy z elementami instytucjonalnej modernizacji państwa. Celem wystąpienia jest analiza struktury oraz funkcjonowania systemu politycznego w Sułtanacie Omanu, ze szczególnym uwzględnieniem roli monarchy w procesie decyzyjnym, znaczenia instytucji doradczych oraz mechanizmów legitymizacji władzy. Centralną postacią systemu pozostaje sułtan, który pełni funkcję głowy państwa, szefa rządu oraz najwyższego zwierzchnika sił zbrojnych, co czyni omański model przykładem silnie scentralizowanej monarchii absolutnej.

Mgr Kamil Kozak (Uniwersytet Jagielloński)

Relacje marokańsko-izraelskie po 2020 roku. Triumf czy porażka Porozumień Abrahamowych?

Maroko, jako kraj o bogatej historii koegzystencji muzułmańsko-żydowskiej, postrzegane było zawsze jako jedno z najbardziej otwartych na Izrael państw regionu MENA. Współpraca marokańsko-izraelska została jednak sformalizowana dopiero w 2020 roku, wraz z podpisaniem tzw. Porozumień Abrahamowych. Celem niniejszego referatu jest przeanalizowanie wzajemnych relacji pomiędzy Marokiem i Izraelem w ciągu sześciu lat od nawiązania stosunków dyplomatycznych. Na potrzeby prezentacji postawiono następujące pytania badawcze: Jak normalizacja stosunków marokańsko-izraelskich wpłynęła w praktyce na stosunki i współpracę pomiędzy tymi państwami? W jaki sposób nawiązanie Porozumień Abrahamowych wpłynęło na ruch turystyczny pomiędzy Marokiem i Izraelem? Jaki wpływ ma izraelska ofensywa w Strefie Gazy na stosunek władz marokańskich wobec Izraela? Niniejszy referat opiera się na analizie polityki zagranicznej (FPA) przy użyciu metody analizy tekstów źródłowych i opracowań.

Lic. Mateusz Kubasiewicz (Uniwersytet Jagielloński)

Polityka Iraku wobec kobiet i zmiany irackiego prawa o statusie osobistym 1959-2025

Wystąpienie oparte na przeglądzie literatury, głównie anglojęzycznej, rozpocznie się od analizy zmian wprowadzonych przez Personal Status Law (PSL) z 1959 roku. Następnie przedstawione zostaną zmiany w PSL z 1978 roku oraz postępy w edukacji i zatrudnieniu kobiet w latach 70. XX wieku. Kolejna część poświęcona będzie odwrotowi od polityki wspierania edukacji i zatrudnienia kobiet w latach 80. Następnie przywołam dane dotyczące udziału kobiet w kadrze dydaktycznej i akademickiej w latach 90. W kolejnej części wspomnę, o tym, że w styczniu 2004 roku Iracka Rada Zarządzająca podjęła decyzję o przywróceniu prawa religijnego jako podstawy kodeksu cywilnego i karnego oraz oddaniu decyzji w sprawach rodzinnych sądom szariackim, co doprowadziło do protestów świeckich kobiet, w konsekwencji których Tymczasowa Władza Koalicyjna zablokowała decyzję Rady. Wystąpienie zakończę analizą kodeksu szyickiego przyjętego przez parlament iracki w 2025 roku na podstawie nowelizacji PSL z 2024 roku. Głównym źródłem do czasów historycznych jest publikacja Achim Rohde, State-Society Relations in Ba'thist Iraq: Facing Dictatorship, Oxford 2010. Zmiany z 2025 roku opisano na podstawie analiz dostępnych w bliskowschodnich mediach.

Mgr Bartosz Kurowski (Uniwersytet Łódzki)

Między panarabizmem a pragmatyzmem: ewolucja koncepcji federalizmu w Zjednoczonych Emiratach Arabskich

Federalizm jest obecnie jednym z kluczowych modeli ustrojowych analizowanych w naukach o polityce i stosunkach międzynarodowych. Jego powstawanie zwykle wiąże się z szeregiem etapów, wynikających z uwarunkowań historycznych i geograficznych, które to prowadzą do utworzenia federacji. Współcześnie wiele państw decyduje się na rozwiązania hybrydowe oparte na federalizmie, szczególnie w sytuacji dużego zróżnicowania etnicznego, kulturowego lub ze względu na interesy polityczne poszczególnych regionów. W takich warunkach klasyczny model federalny często bywa niewystarczający, przez co zostaje uzupełniany o elementy systemu unitarnego lub bardziej scentralizowanego zarządzania. W literaturze przedmiotu modele te określa się m.in. jako federalizm nowego typu, federalizm drugiej fali, etnofederalizm lub federalizm powojenny. Pojęcia te odnoszą się głównie do państw postkolonialnych lub wieloetnicznych, które przyjęły federalizm jako sposób stabilizacji politycznej, ograniczenia napięć oraz budowania wspólnej tożsamości narodowej po okresie dominacji kolonialnej lub konfliktów wewnętrznych. W powojennej historii Bliskiego Wschodu podejmowano wiele prób wprowadzenia takich rozwiązań – zarówno w obrębie pojedynczych państw, jak i w projektach integracji kilku krajów. Większość z nich zakończyła się niepowodzeniem. Wyjątek stanowią Zjednoczone Emiraty Arabskie, które jako monarchia konstytucyjna tworzą specyficzny, odmienny od zachodnich wzorców model federacji. Celem wystąpienia jest porównanie klasycznej, zachodniej koncepcji federalizmu z jej bliskowschodnimi odpowiednikami, ze szczególnym uwzględnieniem przypadku ZEA.

Olga Łucek (Uniwersytet Jagielloński)

Polityka USA wobec Kurdów w Iraku: między partnerstwem a instrumentalizacją

Konflikt pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Iranem ponownie skierował uwagę na temat potencjalnej roli kurdyjskich ugrupowań politycznych i zbrojnych w regionalnych konfliktach. Dotychczasowe wypowiedzi kurdyjskich liderów politycznych pokazują jednak brak jednolitego stanowiska wobec ewentualnego zaangażowania po stronie amerykańskiej. Podczas gdy część ugrupowań związanych z kurdyjskim Irakiem deklaruje gotowość do zbrojnej walki z Iranem, inni dystansują się od takiego scenariusza, podkreślając, że Kurdowie nie powinni pełnić roli narzędzia w cudzych konfliktach. Współpraca między Stanami Zjednoczonymi a kurdyjskimi ugrupowaniami w Iraku ma charakter długotrwały i niejednoznaczny. Jej genezy należy szukać w latach 70. XX wieku, kiedy Amerykanie rozpoczęli tajne wsparcie dla kurdyjskiej rebelii, traktując ją jako narzędzie nacisku na władze w Bagdadzie w ramach regionalnej rywalizacji oraz zimnowojennego układu sił. Od tamtego czasu relacje między Stanami Zjednoczonymi a kurdyjskimi ugrupowaniami w Iraku wielokrotnie zmieniały swój charakter, odzwierciedlając zmieniające się priorytety polityki amerykańskiej na Bliskim Wschodzie. Zrozumienie tych przemian pozostaje istotne również w kontekście obecnych napięć regionalnych, dlatego celem referatu jest analiza tej relacji w perspektywie historycznej i geopolitycznej.

Mgr Jacek Małecki (Uniwersytet Łódzki)

Fragmentacja przywództwa w Zatoce Perskiej. Strategie Arabii Saudyjskiej, Kataru i Zjednoczonych Emiratów Arabskich wobec konfliktu syryjskiego

Konflikt syryjski stał się jednym z głównych pól rywalizacji aktorów regionalnych na Bliskim Wschodzie. W literaturze przedmiotu najczęściej analizowany jest jako element rywalizacji saudyjsko-irańskiej lub jako wojna domowa z udziałem licznych aktorów wewnętrznych oraz zewnętrznych. Rzadziej zwraca się uwagę na to, że był on również przestrzenią, w której ujawniły się różnice w polityce państw Zatoki Perskiej.

Celem referatu jest analiza strategii Arabii Saudyjskiej, Kataru oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich wobec konfliktu syryjskiego w latach 2011-2026. W pierwszych latach konfliktu państwa te deklarowały wspólny cel w postaci obalenia Baszszara al-Asada. Z czasem jednak ich strategie zaczęły się wyraźnie różnić. Arabia Saudyjska koncentrowała się przede wszystkim na powstrzymywaniu wpływów Iranu, jednocześnie z dużą ostrożnością podchodząc do części frakcji opozycyjnych. Katar wspierał natomiast właśnie te ugrupowania rebelianckie, które budziły największe obawy Rijadu, licząc na budowę własnych wpływów w Syrii poprzez instrumenty finansowe oraz narzędzia soft power. Zjednoczone Emiraty Arabskie z kolei, szczególnie po 2018 roku, zaczęły prowadzić coraz bardziej samodzielną i pragmatyczną politykę wobec władz w Damaszku.

Referat pokazuje, że konflikt syryjski doprowadził do wyraźnej dywergencji strategii monarchii Zatoki. Po obaleniu Baszszara al-Asada Syria stała się natomiast przestrzenią rywalizacji tych państw o kształt nowego układu wpływów w regionie. W tym sensie konflikt syryjski był areną rywalizacji regionalnej oraz czynnikiem ujawniającym transformację relacji między głównymi monarchiami Zatoki Perskiej.

Mgr Krystian Maras (Uniwersytet Łódzki)

Trilog Polska-Rumunia-Turcja – kluczowe partnerstwo czy didaskalia polityki zagranicznej wspomnianych państw?

Celem niniejszego wystąpienia jest analiza opisywanego formatu współpracy międzypaństwowej, wskazanie obszarów współdziałania, potencjalnych możliwości i kierunków dalszego rozwoju. Głównymi obszarami współpracy w ramach trilogu polsko-rumuńsko-tureckiego są bezpieczeństwo w regionie Morza Czarnego czy Europy Środkowej i Wschodniej oraz kwestie powiązań infrastrukturalnych i energetycznych. Jednocześnie wskazano ograniczenia płynące ze sprzeczności interesów, które sprawiają, że format ten nie może rozwinąć w pełni swojego potencjału.

Lic. Jakub Marciniak (Uniwersytet Łódzki)

Przełamywanie granic – wiodąca rola reżyserek we współczesnym kinie arabskim

Celem referatu będzie wykazanie, że we współczesnym – politycznie i społecznie zaangażowanym – kinie arabskim, to reżyserki odgrywają przewodnią rolę, regularnie przełamując granice produkcyjne i kulturowe. To ich projekty, poruszające tematy Palestyny czy sytuacji kobiet na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, są odbierane na świecie z wielkim zainteresowaniem i uznaniem. Reżyserki redefiniują pojęcia pamięci zbiorowej i indywidualnej, rzucają wyzwania tematom tabu i stawiają pod ścianą zwolenników dyskryminującego prawa. To one zmieniają obraz kinematografii arabskiej pod kątem produkcyjnym – kobieta wyreżyserowała pierwsze, wysokobudżetowe widowisko historyczne Palestyny. W ramach wystąpienia wskażę, że to właśnie kobiety w kinie skupiają się na najpilniejszych, najbardziej skomplikowanych tematach, prowokując dyskusje regionalne, jak i o wymiarze globalnym. Głównymi bohaterkami referatu będą: Annemarie Jacir, Maha Haj, Kaouther Ben Hania, Cherien Dabis oraz Asmae El Moudir. Uzupełnieniem pracy będzie wprowadzony kontekst historyczny, w ramach którego przyjrzę się udziałowi reżyserek w tworzeniu podstaw pod kino dokumentalne i politycznie zaangażowane w regionie, skupiając się na postaciach Arab Loutfi oraz Heiny Srour. To ich bezpośrednimi spadkobierczyniami są obecne artystki, czego dowodzi między innymi popularne łączenie dokumentu z fabułą, mające zarówno zastosowanie narracyjne, jak i logistyczne (umożliwia nadrabianie braków wynikających z ciągle ograniczonych możliwości budżetowych).

Michał Mizak (Uniwersytet Jagielloński)

Architektura upadku: Dlaczego Syryjskie Siły Demokratyczne (SDF) poniosły porażkę?

Niniejsze badanie analizuje przyczyny upadku Syryjskich Sił Demokratycznych (SDF) w północno-wschodniej Syrii, w tym czynniki determinujące załamanie się lokalnej autonomii kurdyjskiej. Rozważania zostały osadzone w paradygmacie teorii państw dysfunkcyjnych (fragile states), według której quasi-państwa, takie jak SDF, funkcjonują w nieustającym stanie niewydolności państwowej. Pozwoli to na interpretację porażki lokalnego rządu (AANES) oraz zrozumienie genezy buntów arabskich plemion. Aplikacja teorii zależności asymetrycznej pozwala zrozumieć skrajną podatność (vulnerability) SDF. Zakłada ona bowiem, że w układzie wzajemnej zależności dominuje aktor dysponujący alternatywnymi sojuszami, co w relacji z USA stawiało stronę kurdyjską w pozycji całkowitego osamotnienia strategicznego. Teoria ta pozwala również zrozumieć niewydolność strategiczną SDF oraz ich uzależnienie od podmiotów zagranicznych. Analiza problemu dowodzi, że porażka projektu politycznego SDF w północno-wschodniej Syrii jest wynikiem splotu uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych: wycofania wsparcia militarnego oraz politycznego przez USA, permanentnej presji politycznej ze strony Turcji, destabilizujących buntów plemion arabskich oraz finalnej ofensywy sił rządowych. Badanie kładzie również nacisk na fakt, iż upadek autonomii był strukturalnie wpisany w układ sojuszniczy z USA, którego istnienie było fundamentem funkcjonowania SDF. Studium przypadku SDF służy jako egzemplifikacja kruchości aktorów niepaństwowych oraz dynamicznej zmienności układów sił na współczesnym Bliskim Wschodzie.

Dr Aleksandra Rabczun (Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu)

Konkurencyjność w czasach niepewności: MENA wobec kryzysów 2020–2024

Region MENA odgrywa istotną rolę w gospodarce światowej ze względu na strategiczne położenie geograficzne, zasoby energetyczne oraz znaczenie w globalnych łańcuchach wartości. Celem wystąpienia jest dokonanie analizy poziomu konkurencyjności państw regionu MENA w latach 2020–2024, czyli w okresie naznaczonym pandemią COVID-19, zakłóceniami globalnych łańcuchów wartości oraz rosnącą niestabilnością geopolityczną. W badaniu zmierzającym do wskazania głównych aspektów sprzyjających konkurencyjnści przyjęto podejście porównawcze, wykorzystując wyniki IMD World Competitiveness Ranking oraz analizę literatury i dokumentów strategicznych. Pozwoliło to ocenić, w jakim stopniu wyższa konkurencyjność przekładała się na zdolność państw do absorpcji szoków i adaptacji do zmiennych warunków globalnych.

Wyniki badania wskazują na wyraźne zróżnicowanie wewnętrzne regionu. Państwa Zatoki, w szczególności Zjednoczone Emiraty Arabskie, Katar i Arabia Saudyjska, charakteryzowały się relatywnie wysoką i stabilną konkurencyjnością, co sprzyjało ich większej odporności kryzysowej. Z kolei kraje Maghrebu i Lewantu wykazywały niższe wskaźniki konkurencyjności oraz większą podatność na wstrząsy. Kluczowe znaczenie dla odporności miały: efektywność rządu, efektywność biznesowa oraz wyniki makroekonomiczne, podczas gdy infrastruktura pełniła głównie rolę czynnika długookresowego. Analiza potwierdza, że w warunkach niepewności konkurencyjność strukturalna stanowi istotny fundament stabilności i przyszłej pozycji regionu w gospodarce światowej.

Mgr Aleksandra Ryś (Uniwersytet Jagielloński; Khayrion)

Państwa Zatoki Perskiej w amerykańskiej inicjatywie rozwoju ekosystemu technologicznego – droga ku regionalnej integracji czy rywalizacji?

W czasie drugiej kadencji prezydenta Donalda Trumpa nastąpił zwrot w relacjach z Katarem, Arabią Saudyjską i Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, prowadzący do pogłębionej współpracy w obszarze gospodarczym, inwestycyjnym, obronnym i technologicznym. Szczególnie ten ostatni aspekt zwraca uwagę ze względu na jego istotne znaczenie dla Stanów Zjednoczonych w kontekście dywersyfikacji partnerów strategicznych w globalnych łańcuchach dostaw półprzewodników i zaawansowanych technologii, w tym sztucznej inteligencji, w obliczu rywalizacji z Chinami. Monarchie modernizują swoje gospodarki, przy czym technologie są kluczowe i zajmują priorytetowe miejsce w strategiach narodowych. Stąd też wizja amerykańskiej administracji zakłada utworzenie ekosystemu technologicznego, w którym istotną rolę mają odgrywać również monarchie. W tym celu, w styczniu 2026 roku Katar i Zjednoczone Emiraty Arabskie przystąpiły do międzynarodowej inicjatywy Pax Silica. Rijad zawarł odrębne porozumienie z Waszyngtonem, obejmujące jednak podobne obszary rozwijającej się współpracy.

Celem badań jest analiza stosunków między Stanami Zjednoczonymi a państwami Zatoki Perskiej w kontekście współpracy technologicznej. Problem badawczy dotyczy tego, w jaki sposób polityka USA ukierunkowana na umacnianie bezpieczeństwa łańcucha dostaw wpływa na relacje między monarchiami, w szczególności na to, czy prowadzi ona do integracji, czy do rywalizacji w subregionie Zatoki Perskiej. Hipoteza stanowi, że współpraca technologiczna skutkuje dwoma scenariuszami: wzmocnieniem bilateralnych relacji Stanów Zjednoczonych z bliskowschodnimi sojusznikami i nasileniem rywalizacji między monarchiami o dominującą pozycję regionalną.

Dariusz Staroń (Uniwersytet Jagielloński)

Woda jako narzędzie nacisku i wpływu politycznego w regionie SWANA na przykładzie dorzecza Nilu

Region SWANA (South East Asia and North Africa) to obszar, który boryka się z wieloma problemami natury rozwojowej oraz politycznej. Jednym z nich jest niedobór wody. Woda jest jednym z podstawowych surowców potrzebnych do wszystkich działań w funkcjonującym społeczeństwie. Sytuacja w zakresie dostępu do wody w regionie pogarsza się w następstwie ocieplania się klimatu, podnoszenia się poziomu morza i zmniejszania się ilości opadów atmosferycznych. Ze względu na centralne położenie na mapie świata obszar SWANA podatny jest na destabilizacje poprzez wojny proxy, ale także aspiracje lokalnych przywódców, które często wywołują tarcia międzynarodowe. Tej tendencji nie sprzyja wciąż rosnące zapotrzebowanie i eksport paliw, zaś dostęp do wody staje się narzędziem i przyczyną konfliktów oraz wojen.

Budowa Wielkiej Tamy Odrodzenia Etiopii na Nilu Błękitnym znacząco zmieniła układ sił w dorzeczu rzeki. Autor skupia się na określeniu i omówieniu sposobów korzystania z wody jako narzędzia nacisku oraz wpływu politycznego w regionie wykazując istnienie konkretnych mechanizmów istniejących w ramach zarządzania gospodarką wodną.

Artykuł przedstawia tę problematykę z perspektywy realizmu w stosunkach międzynarodowych. W artykule wykorzystano dokumenty międzynarodowe regulujące korzystanie z wód Nilu, w tym porozumienia z 1929 i 1959 roku, a także współczesne stanowiska polityczne państw regionu.

Dr Janusz Wdzięczak (Uczelnia Techniczno-Handlowa w Warszawie)

Problematyka badania gospodarki Sahary Zachodniej: uwarunkowania metodologiczne

Celem wystąpienia jest zaprezentowanie problematyki badań ekonomicznych Sahary Zachodniej. Sahara Zachodnia to terytorium o nieuregulowanym statusie, podzielone pomiędzy Maroko a obszar znajdujący się pod kontrolą Frontu Polisario. Z powodu braku danych badanie zjawisk ekonomicznych występujących na tym obszarze jest niezwykle utrudnione. Organizacje takie jak Bank Światowy czy Międzynarodowy Fundusz Walutowy, wykorzystujące tradycyjne metody badania gospodarek, w znacznym stopniu pozostają w tym wypadku bezradne. Wobec tego Autor zdecydował się przeprowadzić badania terenowe, w celu lepszego poznania uwarunkowań gospodarczych tego obszaru.